هەڤاڵ مام جلالبۆجەماوەری هەولێر ئەدوێ

لە كتێبی سێ ووتاری گرنگی هەڤاڵ مام جلال سکرتێری گشتی ی.ن.ک-ەوە وەرگیراوە.
ئەم وتارە بەشێكە لەو سێ وتارە كە بە شێوەی زنجیرە بڵاودەكرێتەوە

گۆڤاری تێكۆشەر

ڕۆژی ٢٩/٨/١٩٩١ هەڤاڵ مام جالال لە یاریگای ئیدارەی محەلی هەولێر ئەم وتارەی پێشکەش بەجەماوەری شاری هەولێر کرد. زیاتر لە (١٥٠) هەزار کەس ئامادەی ئەم کۆبوونەوەیە جەماوەرییە بوون.

جەماوەری خەبات گێڕی هەولێری قارەمان ئەی خەڵکە نەبەزەکەی شارە دێرینەکەی کوردستان بەناوی (ی.ن.ک)ەوە ، بەسڵاوێکی شۆڕشگێڕانەی گەرمەوە خۆڕاگری و کۆڵنەدان و فیداکاریتان لێدەکەم. ئەوگیانە پیرۆزەی هەم خۆی لەڕاپەڕینە مێژووینییەکەی بەهاری ئەمساڵدا نواندو هەم لەکۆچە زۆرە ملێ یەکەشدا، ئەوکۆچەی کە سادان هەزار ژن و مناڵ، پیروجەوان بەشداریان تێداکرد تا بەدنیایان سەلماند کە خەڵکی کوردستان پڕبەدڵ تینووی ئازادی و دیموکراسین. ئەوەبوو کە گەلانی دنیاش بەپیر بانگەوازی جەماوەری کۆچ کردووە وە هاتن و هاوکاری و پشتیوانیەکی بێ وێنەیان لەگەڵ خەباتی ڕەوای گەلەکەمان نیشان دا. حکومەتەکانی ئەوروپا و ئەمەریکاشیان هێنایە سەر ئەوەی لەشکر بنێرن بۆ پاراستنی گەلەکەمان لەشاڵاوی دکتاتۆریەت و تۆقاندن و ڕاونان و کوشتن و کوشتار. گەڕانەوەی سەربەرزانەشتان، دوای دەسهەڵگرتن لەماڵ و موڵک و سەرووەت و سامان بۆ شارادێرینە هەمیشە زیندووەکەی کوردستان،شاری هەولێری قارەمان، دیسان ئەم ڕاستی یەی دووپات کردەوە کە گەلی کورد نابەزێت و نافەوتێت. جا هەروەک شارە دێرینەکەشتان نەفەوتاوە و هەزاران ساڵە بەزیندوویی و ئاوەدانی ماوەتەوە ئاوهاش خەڵکە قارەمانەکەی کوردستان هەرچەندە دەیان پەلاماردەری دڕندەو جەللاد و خوێن ڕێژیان چەشتووە بەڵام هەر لەسەر خاکی خۆیان ماونەتەوە و نیشتیمانی خۆیان بۆ دوژمن چۆڵ نەکردووە.

خوشک و برایانی کۆڵنەدەرو نەبەز:

بێگومان هەموتان دەمێکە چاوەنواڕی دەنگ وباسی ڕوداوەکانی کوردستانن بەتایبەتی دەنگ وباسی گفتوگۆی نێوان میری و بەرەی کوردوستانی وە دەیانەوێ و هەقی خۆشتانە بزانن چی بەسەر هات و بەرەو کوێ دەچێت.

وەهەڵوێست و بۆچونەکانی یەکێتی یە نەبەزەکەتان ی.ن.ک چی یەو چۆن گەشەدەکات،(خوشک و برایانی خۆشەویست هوتاف لێمەدەن، هەڵیگرن بۆدوای شەهید بوونیان ئەوسا هوتافیان بۆ بکێشن)، بۆیە ئێمەش: ئەی خوشک و برایانی خۆشەویست بەئەرکی سەرشانی خۆمانی دەزانین کە ئەم ڕاستیانەی خوارەوەتان پێ بگەیەنین:

١-  ی.ن.ک هەمیشە گفتوگۆی بەشێوەیەکی خەبات زانیوە، پێی وابووە کەگفتوگۆش ململانێ یەکی سیاسیە لەپێناوی بەدیهێنانی ئامانجەکانی خەڵکی کوردستان دا بەڵام گفتوگۆ هەر بەتەنها بەئارەزوی یەک لا پێک نایەت بەڵکو بەسازبون و پەیدابونی هەلومەرجەکانی بابەتی و تایبەتی و خۆیی واتە شەرتەکانی مەوزوعی و زاتی دێتەکایەوە یان بەگوتەیەکی کوردی ، شەقی زەمانە لایەنە دژ بەیەکترەکان کۆدەکاتەوە ، دوای ئەوەی بەشێوەی تری خەبات یەکتریان پێلەناو ناچێت یان پێان لەکایە دەرناکرێت، بۆنمونە: خۆتان باش دەزانن میری بەهەموو جۆرو شێوەیەک ، بەبەکارهێنانی بەبەکارهێنانی هەموو چەکێک تەنانەت بە بەکارهێنانی چەکی کیماوی شەوە، بەدرندایەتیکی بێ وێنە کە لەئەنفالا بەدناوەکەوەکانیشەوە خۆی نواند بەشەڕی لەناوبردنی کورد و کوردستان و کاولکردنی کوردستانیشەوە هەوڵیداوە شۆرشی کوردستان و (ی.ن.ک) دامرکێنێتەوە و لەناویان بەرێت بەڵام ئەنجامەکەی ڕاپەڕینە مێژوینەکەی خەڵکی کوردستان بوو لە بەهاری تەمەن کورتی ئازادیدا کەتێیدا بە دوو سێ هەفتە بۆیەکەمجار لە مێژووی هەموو کوردستان بەشاری دێرین و مێژووینی کوردنیشینی خۆشەویستەوە ڕزگارکران، ئەویش بەهێزو توانای جەماوەری کوردستان ، ئەویش بەپشبەستن بەهێز و توانای لەبن نەهاتوی جەماوەری کوردستان ئەویش بەبێ هیچ جۆرە یارمەتیەکی بێگانە و دەرەوە ، ئەو ڕاپەرینە بێوێنەیە لە مێژووی کورد و کوردستاندا کە جگە لەوەش بۆ یەکەمجار هەموو گەلی کوردی یەکخست و ڕاپەڕاند ، ئەوە بوو پێشمەرگە و چەکدارە کوردەکانی لای میری پێکەوە هەڵمەتیان برد و خەلکی شار و ڵادی شان بە شانی یەکتر هوروژان و هەموو یەکدەنگ و لەناخی دڵەوە داوای رزگاری و دیموکراسیان کرد ، دیارە دەسکەوتە مێژوویەکانی ئەو ڕاپەڕینە زۆر زۆرترن وەپێویست دەکات نامیلکەی تایبەتی لەسەر بنوسرێ بەلام یەوەی شایانی باسە کە تەنانەت پاشەکشە کەیشی ، نیشتنەوەکەیشی ، هەرخێر دایەوە کە کۆچە زۆرە ملێکەی سەدان هەزار هاونیشتمانی نەبەز و کۆڵنەدەریش بووە هۆی ناساندنی کێشەی ڕەوای کورد بەهەموو گەلان ، بووە هۆی هینانەوە کایەی نێو دەوڵەتانی جیهاندا ، بوە هۆی پەیدابوونی عطف و پشتیوانی و هاوکاری بێوێنەی گەلانی ئەوروپا و ئەمریکا و دونیا لەگەڵ خەباتی ڕەوای خەڵکی کوردستان ، بەم جۆرە ڕاپەرینە پیرۆزەکە هەم لە هەڵچون و هەم لە نیشتنەوەکەیدا کەڵک و خێر و بەرەکەتی زۆر و زەوەندی دایەوە ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە ئەو ڕاستیە بسەلمێنین کە شۆڕشی ئێمەش وەک حکومەتی بەغدا ، نەیتوانی ڕژێمی بەغدا بڕوخێنێ و دیموکراسی دابین بکات لەسەر تاسەری عێراقدا کە ئەمەش هۆیەکی سازدانی زەمینەی گفتوگۆی نێوان میری و جوڵانەوەی ڕزگاری دیموکراسی خەڵکی کوردستان بوو.

٢-گفتووگۆ مانای خۆبەداستەوەدان نییە ، مانای سەلماندنی هەموو رەئی و بۆچونەکانی میری نییە مانای ڕازیبوون نییە هەربەوشتانەی کە میری دەیسەلمێنێت بەڵکو مانای هەوڵدانە بۆ دابینکردنی داخوازیە ڕەواکانی جەماوەر و هێنانەدی مافی دیموکراسی و نەتەوایەتی خەڵکی کوردستان و عێراق هیچ نەبێت لانە کەمەکانیان بۆیە ئەگەر ئەو لایەنە کەمە نەهاتە دی ئەوا یەک راستی گرنگ وەک رۆژ دەدرەوشێتەوە کە چەند ئەرکێکی گرنگیشی بەدوادا دێت ، ڕاستیە گرنگەکە ئەمەیە کە میری بە نەسەلماندنی لایانە کەمەکەی داخوازیەکانی گەلەکەمان دوپاتی دەکاتەوە کە نایەوێ بەشێوەیەکی سیاسی و بە جۆرێکی رەوا چارەی کێشەی کورد بکرێت ، نایەوێ کەڵک لە دەرس و پەندەکانی مێژو وەربگرێت ، نایەوێ لایەنی کەمی مافە ڕەواکانی کورد بدات وەهەروەها نایە وێت دیکتاتۆری بەدیموکراسی بگۆردرێتەوە بەڵکو هەر گەرەکێەتی بە فرو فێڵ دیمەنی دەرەوەی ڕژێمەکەی بۆیاخ بکاتەوە . پاراستن و گەشەپێدانی (ی.ن.ک)یش کە هەمیشەلە ڕیزی پێشەوەی خەبات و فیداکاری و لەخۆبوردندا بووە ، کە هەمیشە هەڵگری ئاڵای یەکێتی ڕیزەکانی گەل و ڕیزەکانی بەرەی کوردستانی بووە کە هەمیشە خەبات گێری ، شۆرشگێری ناو سەنگەری پێشەوەی شۆرش بووە دەبێتە مایەی پاراستن و گەشەپێدانی شۆڕشەکەمان لە لایەک ، وە گەشەپێدانی بەرەی کوردستانیش لە لایەکی ترەوە ، هەر وەک دەشبێتە هۆیەکی گرنگی پاراستنی ڕێبازی ڕاست و دروست و دروشمە ڕاست و ڕەواکانی شۆرش و خە باتی ڕزگاری و دیموکراسیش کە ئەمەشیان ئەرکی دووەم و پیرۆزی سەرشانمانە چونکە بێ دیاریکردن و پاراستنی ڕێبازی ڕاست و ڕەوای پێشمەرگانە و دبلۆماسی بە ڕێبازی ڕاستی گفتوگۆشەوە نە خەباتەکەمان سەردەکەوێت و نە کگفتوگۆیەکەش بە ئەنجام دە گات .

٣-ئاگادارکردنی جەماوەرە لە ڕاستیەکان و زانیایەکان دەربارەی گفتوگۆ، دەربارەی هەڵوێستەکانی میری و بەرەی کوردستانی بۆ ئەوەی هێزی زۆر و زەوەندی جەماوەریش ساز و ئامادە بکەین بۆ سەپاندنی داوا ڕاست و ڕەواکانمان چونکە جەماوەر نەک هەر هەقی هەیە ئاگای لە هەموو ئەو زانیاری و ڕاستیانە بێت بەڵکو ناشتوانێ و ناشکرێت بێ ئەم ئەگادار بوونە بە ئەرکی سەر شانی خۆی هەڵسێت .

٤-ئەرکی سەرشانی بەرەی کوردستانی ئەمەیە کەهەموو چەکەکانی دەست خۆی بەکاربهێنێت لەو ململانێ سیاسیەدا چەکی هێز و توانای خۆی ، چەکی هێزو توانای جەماوەر ، چەکی هاوکاری وپشتیوانی گەلان، چەکی ڕاست وڕەوای داخوازی یەکانمان و مەنتقی علمی پێویست لە گفتوگۆدا شانبەشانی کەڵک وەرگرتن لە دبلۆماسیەت و نظامی دەولی نوێ و لەو باهۆزی دیموکراسی و مافی مرۆڤەی وا لەدونیادا هەلی کردووەو خەریکە لە ڕەگ و ڕیشەوە دیکتاتۆریەت و زۆرداری هەڵدەکەنێت ڕایان دەماڵێ ئەبێ هەمیشە ئەم ڕاستیەمان لەبیری بێ کە ئەم سەردەمەی ئێمە، سەردەمی مافی مرۆڤە، سەردەمی دیموکراسیەتە ،سەردەمی ڕمان و تیاچونی زۆرداری و دیکتاتۆرەتە، سەردەمی مافی ڕەوای چارەنوسی گەلانە لەلایەن گەلان خۆیانەوە. ئیترچی تر کۆمەڵانی خەڵك فریو نادرێن بەدەهۆڵ و زوڕنای دیکتاتۆریەت و زۆرداری ڕەنگاوڕەنگ هەڵناپەڕێن درێن.

٥-پێنجەمین ئەرکی سەرشانمان سوربوونە لەسەر سەرەتا دیموکراتی و نیشتیمانیەکانمان :سەرەتای دیموکراسی ڕاستەقینە بۆ عێڕاق ، مافی چارەنوسیش بۆ خەڵکی کوردستان لە چوارچێوەی عێراقێکی دیموکرات دا بەوجۆرەی وەدەست دەهێنرێت، چ جۆرێ فیدڕاڵ بێت یان جۆری ئۆتۆنۆمی ڕاستەقینەی گەشەکردوو بۆ خەڵكی کوردستان بەکورد و ئاشوری تورکمانی شەوە لەسەر خاکی هەموو کودرستان و عێراق بەشاری خۆشەویستی بابەگوڕگوڕیشەوە، بەشاری کەرکوکیشەوە کە ئیمڕۆ هەربەڕاستی بۆتە قودسی پیرۆزی کوردستان.

شاری کەرکوک شارێکی دێرینی کوردستانە، لەزەمانی گۆتی یەکانەوە کوردنشین بووە و بەشێکی لەپچڕان نەهاتوی خاکی پیرۆزی کوردستانە، واتە پیش ئەوەی برا عەرەبەکانمان لەسەرەتای ئیسلامەوە بێن بۆ عێراق، شاری کەرکوک شارێکی کوردی بووەو شارێکی گرنگی کوردستان بووە ، لەپاشاندا کەرکوک پایتەختی ولایەتی شارەزوور بووە لەسەردەمی عوسمانی دا. شاری کەرکوک بە ئیعترافی هەرسێ دەوڵەتی ئینگلیز و عێڕاق و تورکیا لەدوای شەڕی جیهانی یەکەمدا لەکاتی هاتنی وەفدی (عصبە الامم) دا شارێکی کودرستان بووەو زۆربەی زۆری دانیشتوانەکەی کورد بوونە و ژمارەیەکی باشیشی برا تورکمانەکانمان بوونەو زۆرزۆر کەمیشی عەرەب لەلیواکەی دا هەبوە نەک تەنها لەشاری کەرکوک دا، شەمسەدین سامی دانەری (قاموس الاعلام) ی تورکی لە بەرگی پێنجی دا کە ناوی کەرکوک دەبا نوسیویەتی دەقی نوسینەکەی ئەمەی خوارەوەیە:

دانیشتوی شاری کەرکوک (٣٠) هەزار کەسن لەمانە سێ بەشی کوردن ، واتە ٢٢٥٠٠ ئەوەی دوایان تورکمان ، کلدانی، جولەکە و ئاشوری و عەرەبن ، بەڵێ وەختی کە ئینگلیز کەرکوکی داگیرکرد لە کەرکوک چەند ماڵێکی عەرەب هەبوو گەڕەکێکی عەرەب (عەرەب محەلەس) ی پێدەگوترا ئەکەوتە نێوان گەرەکی پریادی و موصەڵا و جولەکەکان بەڵام هەموویان سەد ماڵ نەدەبوون جگە لەمانە لەسەر ڕێی بەغدای ئێستا لە نێوان کەرکوک و تسعیندا هەندێ زنج و کەپری قامیش هەبوو ، هەندێ ماڵە عەرەبی تیا بوو کە پێیان دەگوترا حەدیدی ، لە حەویجە تەنها عەشایری دەوار نشینی عوبید و لقەکانی هەبوون شێخەکانیشیان لە گوندی

(تەلەچول) دائەنیشتن گوندی تریان نەبوو تا ساڵی ١٩٣٧ وە لا ساڵی ١٩٢٢ دا کە شێخ محمودی نەمر کە لە هندستان گەرایەوە شێخەکانی (العبید) بەتایبەتی خوالێخۆشبوان حسین علی و عاسی علی بە پەنجا سوارەوە چونە سلێمانی و بە شێخ محمودیان وت بەڵێ ئێمە عەرەبین بەڵام لەسەر خاکی کوردستان حسابین . ساڵنامەی ولایەتی موصل هی ساڵەکانی ١٩١٨ نوسیویەتی شاری کەرکوک ٣٠ هەزار کەسە سێ بەشی کوردە ئەو دوای تورکمون و عەقڵیاتی ترە ، کە ئینگلیزەکان هاتنە کەرکوک شاری کەرکوکیان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان یەکەم ڕەئیس بەلەدیە کە بۆیان دانا خوالیخۆشبوو مجیدی یەعقوبی بوو ئەویش لە ڕاپۆرتەکەیدا بۆ ئینگلیزەکان دەنوسی شاری کەرکوک سی هەزار کەسی تێدایە سێ بەشی کوردە ئەوەی دوای تورکمان و خەڵکی ترە ڕاپۆرتەکەی ئێستا لە مەراکەزی وثائقی تآریخیدا موجودە ساڵی ١٩٢٤ کەمەجلیسی تائسیسی دانرا ئەوانەی کە داوای حقوقی کوردیان کردبو کە بەزمانی کوردی بخوێنرێ خوالیخۆشبوو مەلای گەورەی کۆیە ، عزەت پاشا ، شێخ حەبیب تالەبانی بوون کە لەبری کۆیە ، هەولێر ، سلێمانی ، کەرکوک لە مەجلیسەکەدا بەشدار بوون ، ڕەئیسی مەجلیس خوالێخۆسبو محسن السعدون یەکەم کەس بوو قەراری ئەوەیدا کە دەبێ بەزمانی کوردی بخوێنرێ و مودیریەتی معاریفی کوردستان لە کەرکوک دانرا لە ساڵی (١٩٣٠)ەوە شاری کەرکوک بەمەڵبەندی معاریفی مەنطقەی کوردستان . شاری کوردستان ، شارێکی دێرینی کوردستانە، بەکوردستانی بەوجود هاتووە و هەتا کوردیشمانبێت هەر بە کەردستانی دەمێنێتەوە . بەڵام لەوەتەی بەعسیەکان هاتونەتە سەر کار لەیەکام جاری هاتنە سەر کاریانەوە لە کودەتای شوباتی ساڵی ١٩٦٣ی ملادیەوە شاری کەرکوکی خۆشەویست کەوتۆتە بەر شاڵاوی زۆردارانەی تەعریب کردن وەبەعسیەکانی عێراق بەپێچەوانەی هەموو ڕاستیەکانی مێژوو ، بە پێچەوانەی هەموو پێویستیەکانی برایەتی کورد و عەرەب و یەکێتی نیشتمانی عێراق دەستیان کردوە بە زۆری زۆردار بە سیاسەتی دەرکردنی کورد و برا تورکمانەکانیان و هێنانی عەرەب بۆ شاری کەرکوک و دەوروبەری کە لێشاوی ئەم سیاسەتە ڕەگەزپەرستە شۆڤێنیە چڵێسە ئێستاش بەردەوامە دوا نمونەشی بڕیاری شۆڤێنیانە و ترسناکی هاشم حەسەن مەجیدی محافظی کەرکوکە لە ڕۆژی ٤/٨/١٩٩١ بە ژمارە ٤/٤٦١٠ دەریکردووە بۆدابەشکردنی زەوی و زاری تازەی شاری کەرکوک بۆ خانو کردن بۆ ٢٧٢٦ ماڵی عەرەب کە لەدەرەوە هێنراون کە هەر یەکەیان (٣٠)هەزار دینار و خەڵاتی دوو قاتی مەعاشیان دەدرێتێ بۆ ئەوەی تەعریبی کەرکوک بەردەوام بێت بەڵام بێگومان ڕاستەقینەی ئەمە کە بەعسیەکان درێژە بە تەعریبی کەرکوک دەدەن پەرۆشی و دڵسۆزیان نییە بۆ عەرەب چونکە پێم وایە سیاسەتی بەعسیەکان بەسەر نەتەوەی عەرەبی هێناوە تا ئێستا هیچ یەک لە دوژمنانی نەتەوەی عەرەب ئەم بەڵا و کارەساتەی بەسەر برا عەرەبەکانمان نەهێناوە بەڵام هۆی ڕاستەقینەی ئەو دەستدرێژ و تەماح کردنە حەرامە بۆ سەر شاری کەرکوک ڕاستیەکە کە تێکۆشەرێکی بەعسی لەسەردەمی خوالێخۆشبوو جەمال عبدول ناصردا کە ناوی هیلال ناجی بووە وتویەتی کە ئەویش چڵێسی و تەماحی حەرامە لە نەوتی کەرکوک نەک هیچ هۆیەکی تر واتە هۆی داگیر کردن و تاڵان کردنی سەروەت و سامانی خەڵکی کوردستان ، ئەنجا بیگومان هیچ کوردێکی بەشەرەف دەستی پێ لەکەرکوک هەڵناگیرێ هیچ کوردێکی نیشتیمان پەروەر ناتوانێ واز لەکەرکوک بهێنێت هەربۆیەش لە وەڵامی درێژەدان و دەستدرێژی هێرشی شۆڤێنیانەی حزبی بەعسی کاربەدەست بۆ سەر کەرکوک جەماوەری کوردستانیش ئەو دروشمە دێرینەیان بەرز کردۆتەوە ( یان کەرکوک و خانەقین یان تا ماوین ئەجەنگین) واتە میری بەسیاسەتی شۆڤێنیانەی خۆی بەسیاسەتی هەڵکوتانە سەر کەرکوک بۆ تەعریب کردن خەریکە شەڕێکی ئەوتۆ ساز دەکەن کە هەتا مابین درێژەی هەبێت تا ئەو رۆژەی زۆرداری مل شۆر ئەکا بۆ ڕاستی و ڕەوای بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ی.ن.ک هەر سور دەبێ لەسەر چارەسەری سیاسی و ڕاست و ڕەوان بۆ کێشەی کورد بەجۆرێ کە هێج نەبێ بۆ ماوەی ١٥ -٢٠ ساڵێک ئاشتی یەکێتی نیشتمانی عێراق دابین بکا گەلی کوردستانیش بە خۆشی و بە ئاشتی نیشتیمانەکەی خۆی ئاوەدان بکاتەوە و بەشداریەکی چالاکانەش بکات لە پاراستنی سەبەخۆی عێراق بۆ ئاوەدانکردنەوەی عێراق و دابین کردنی ئازادی و سەربەستیە دیموکراتیەکان بۆ کۆمەڵانی خەڵکی عێراقیش .

٦- شەشەمین ئەرکی سەرشانمان پاراستنی مافە ڕەواکانی برا تورکمانەکانمان و بڕا ئاسوریەکانمانە مافە دیموکراتیەکانیان مافە میللیەکانیان مافی زمان و ثەقافەت و ئیدارەی خۆیان لەلایەن خۆیانەوە ، ڕاستگۆی و کوردایەتی دەربارە دیموکراسی و مرۆڤ دۆستی و پێشکەوتنخوازی لەمەشدا خۆی دەنوێنێ کە بە هەموو هێز و توانەیەکەوە پارێزگاری لەو بڕا تورکمان و ئاسورریانەمان بکات و خەبات بکات بۆ هێنانە دی مافە ڕەواکانیان ، هەر بۆیەش ئێمە وەک (ی.ن.ک) بە هێچ جۆرێک سیاسەتی شۆڤێنیانەی بەغدامان لە دژی ئەو برایانەی مێژوی خۆمان پێقبوڵ و پەسەند ناکرێ وە ناتوانین چاوی لێ بپۆشین وە دەستەوەستان لە ئاشتیدا بواستین .

٧- حەوتەمین ئەرکی سەرشانمان پارێزگاری مافە ڕەواکانی برا فەیلیەکانمان و برا ئیزدیەکانمانە کە ڕۆڵەی دڵسۆز و دێرینی ئەم کوردستانەن کە هەزاران ساڵە لە کوردستانی باو باپیرانی خۆیاندا ژیاون و ڕەنجیان داوە ((دەبێت برا فەیلێکانمان بگەڕێنەوە بۆ سەر کار و پیشە و شوێنەکانی خۆیان ، دەبێت هەموو سەروەت و سامان ودوکان و گوزەرەکانی خۆیان وەربگرنەەوە ، دەبێت تۆڵەی ئەم زەرەر و زیانەیان کە لێیان کەوتووە بدرێتەوە ، دەبیت لە هەموو کوردستان و عێراقدا وەک هاوڵاتی ڕاستەقینە ماوەی ژیان و گوزەرانیان پی بدرێتەوە)).

برا ئیزیدیەکانیشمان کە کوردی ڕەسەن و خاوەن بەشی مێژووی ئەم کوردستانەن کە هەزاران ساڵە لە کوردستانی خۆیاندا دەژین ، کە تەنانەت نوێژ و عیبادەتیان هە بە کوردیە دەبێت هەموو مافە زەوتکراوەکژانیان بدرێتەوە ، دەبێت بچنەوە سەر زەوی و زار و دێهات خۆیان ، دەبێت بچنوە شار و ؛ادێی خۆیان ، دەبێت هەموو جۆرە زوڵم و زۆر و جیاوازیەکانیان لەسەر لاچێت ، برا ئیزیدیەکانمان ڕۆڵەی دڵسۆز و بەوەفای کوردستانن ، هەمیشە خێر و چاکە و بەرەکەتیان هەبووە بۆ عێراق و کردەواری ، برا ئیزیدیەکانمان ڕۆڵەکانی عەلی بەگ و براکانی شێخ حسین بابە شێخی نەمر شایستەی هەموو جۆرە یارمەتی و خۆشەویستی و هاوکاریەکی هەموو کوردێکی دڵسۆزن بۆیە دەبێ ببنەوە خاوەنی ژەنگار و شێخان و ناوچەکانی خۆیان . شان بەشانی برتا موسڵمانەکانی خۆیان دەبێت ئازادی خۆیان هەبێت و هەموو جۆرە مافێکی دینی و کۆمەڵایەتی فەرهەنگی خۆیان هەبێت بێ مافی ڕەوای تورکمان و ئاسوری بێ مافی ڕەوای ئیزید و فەیلیەکان ، ئۆتۆنۆمی حوکمی زاتی تام و بۆی خۆی لەدەست دەدات ، بۆیە دەبێت سوربین لەسەر داواکردنیان و دیفاع لێکردنیان و وەدەست هێنانیان .

ئەی خەڵکی قارەمانی شارە دێرینەکەی کوردستان !! ، شاری هەولێری نەبەز،ئەی هەڤاڵانی حەمە قودسی، مەئمون دەباغ ، نافع یونس ، سعدی گچکە ، عبدالرزاق محمد ، جمیل ڕەنجبەر ، یوسف دەرگەڵە ، حیدەر جوکل و دەیان و سەدان قارەمانی تر کە گیانی پاکی خۆیان لەپێناوی شۆڕشدا بەخت کردوە ، ئەی ئەی کرێکاران و ڕۆشنبیران و کاسبکاران و موچەخۆران و خوێندکاران و ژنان و لاوانی شاری هەولێری پاڵەوان ، ئیمڕۆ ، ڕۆژێکە کە هەموومان پێکەوە ، دوو دروشمی پیرۆز بەهەردوو دەستەکانمان بەرزکەینەوە.

١-دروشمی پاراستنی یەکێتی ڕیزەکانی گەل و بەرەی کوردستانی ، دروشمی گەشەپێدان و چەسپاندنیان لە دڵ و دەرونی هەموو کوردێک و کوردستانییەکی بەشەرەفدا، بەجۆرێک کە هیچ گەردەلول و ڕەشەبایەک هەڵنەکەندرێت ، دەبێت وێردی سەر زمانی هەموومان بێت لە پێناویدا بە هەموجۆرێک بە هەموو شێوەیەک ، بەهەموو فیداکاریەک خەبات کەین ، نابێت بە هیچ جۆرێک ماوەی لێکترازاندنی یەکێتی گەل و کودرستانی بدرێت.

٢-دروشمی خۆڕێکخستنەوەو خؤسازدانەوەی خۆمان و جەماوەرەکەمان ئیمڕۆ لە هەموو کاتێکی تر ، زیاتر پێویستانە بە خۆڕێکخستنەوە هەیە، ڕێکخستنەوەی (ی.ن.ک) بەوپەرەپێدان و گەشەپێدانی ، ڕێکخستنەکانی یەکێتی ، ڕێکخستنەکانی ئەندامان و دۆست و لایەنگرانی (ی.ن.ک) و گەشەپێدان و پەرەپێدانی ڕیزەکانی ڕێکخستنەکەو پاراستنی لە هەوڵ و تەقەڵای ناحەزان و دوژمنان ، پێویستە ڕێکخراوە دیمودرایەکانیش خۆیان ڕێکخەنەوە و خۆیان یەک خەنەوە ڕێکخراوەکانی خوێنکاران و مامۆستایان و ئەدیبان و هونەرمەندان و ژنان و کڕێکاران جوتیاران وهەموو ڕێکخراوە دیموکراسیەکانی تر پێویستە خۆیان باشتر و چاکتر خۆیان ریکخەنەوە هێزەکانیان ساز بدەن تالە کاروانی رزگاری ودیموکراسی گەلەکەماندا چالاکانە و دلێرانە بەرەو پێشەوە بچن پێویستە لەسەر هەموومان کە بەهەموو شێوەیەک بچین بە گژ بەڕەڵای وهەڵاوبگرە و ڕاوە ڕوت و دزی و ئوتومبیل فراندن و سەرانە لە خەڵک سەندن و بەدڕەفتاتی تر ، پێویستە لەسەر هێزی پێشمەرگەی کەردستان وکۆمەڵانی خەڵک و ڕێکخستنی (ی.ن.ک) و ڕێکخراوە دیموکراتیەکان بە چاکی و بە توندی دژایەتی ئەم دیاردە خراپانە بکان و لەناویان بەرن ، پێویستە لەسەر بەر کوردستانی عێراق بە توانای خۆیەوە بەربەرکانی ئەم ڕەفتارو کردارە خراپ و پیسانە بکات بەمەش هەنگاوێکی گەورە هەڵدەنێت بۆ پتر سەندن و گەشەکردنی خۆی و چاکتر و باشتر و بەهێز کردنی ڕیزەکانی خۆی و نێوانی خۆی و جەماوەر . دەبێت بەرەی کوردستانی هەم بۆ خۆ بەهێزکردن و خۆپتوکردن و خۆڕێکخستنەوە و خۆسازدانوە خەبات بکات وە هەم بۆ ڕەگ و ڕیشەی ئەم دیاردە خراپ و بەدانە چونکە هەر بە پاراستنی هەر سێ یە کێتیەکە یەکێتی ڕیزەکانی خەڵک و یەکێتی بەرەی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان دەتوانین شۆڕشە پیرۆزەکەمان بپارێزین و خەباتی ڕزگاری دیموکراتی گەلەکەمان سەربخەین ، دەبا پاراستن و گەشە پێدان و چەسپاندنی ئەو هەر سێ یەکێتیە بکەینە وێردی زار و ئاواتی گیان و دروشمی هەریەکێک و هەموانیش .

ئەی جەماوەری تێکۆشەر و شۆڕشگێری هەولێری قارەمان !! شاری ژیان و ثەقەفات و شارستانیەتی ، شارەکەتان زۆر لە کۆنەوە شارێکی زیندو بووە مەڵبەندی خوێندن و عیلم و ڕۆژنامەگەری و چاپخانەی کوردی بووە ، مەڵبەندی خەباتی شۆڕشگێرانە و تێکۆشانی نوێ و هۆشیاری و زانیاری و پێشکەوتن خوازانەی نوێ مەڵبەندی ڕاپەڕینی جوتیاران و جوڵانەوەی شۆڕشگێرانی جوتیاران بووە ، مەڵبەندی خەباتی شۆڕشگێرانە و تێکۆشانی نوێ و هۆشیاری وزانیاری پێشکەوتن خوازانەی نوێ و مەڵبەندی ڕاپەڕینی جوتیاران و جوڵانەوەی شۆڕشگرانەی جوتیاران بووە . لەبەر ئەوە ئەم شارە قارەمانە ئەبێت ئەمرۆش دەوری خۆی لە خەباتی ڕەوای نەتەوەکەمان ببینێت ، ئەو خەباتەی کە ئیمرۆ شێوەی خەباتی سیاسی جەماهیری شۆڕشگێرانەی بەخۆوە گرتووە ، چونکە ئیمرۆ ئێمە لە سات و کاتێکداین نە هێزی پێشمەرگەی کوردستان و نە بەرەی کوردستانی گەرە کیەتی شەر دەست پێ بکاتەوە ، بەڵکو بەپێچەوانەوە دەیانەوێت ئاشتی بپارێزن و هێمنی و ئاسایش لە کوردستاندا دابین بکەن و کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان بگەڕێنەوە سەر شار و شارۆچکە و لادێی خۆیان وە بە پشتیوانی گەلانی دونیا ئاوەدانی بکەنەوە . واتە هەم بەرەی کوردستانی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان شەریان ناوێت هەم حکومەتی عێراق تواناو دەسەڵاتی شەڕکردنەوەی نییە لەگەڵمان .

بەپێی بڕیاری (٦٨٨)ی مەجلێسی ئەمنی نەتەوە یەکگرتووەکان حکومەتی عێراق ناتوانێت دەسترێژی بکاتە سەر کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان .

حکومەتی عێراق ناتوانێت درێژە بدات بە سیاسەتی داپڵۆسین و دامرکانەوە و زەوتکردنی مافەکانی مرۆڤی ئەو سەردەمە مافەکانی ئازادی و دیموکراتی لە گەلەکەمان چیتر حکومەتی عێراق ناتوانێت چەکی کیمیاوی و چەکی کوشندەی تر لە دژی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان بەکار بهێنێت .

بەپێی بڕیاری (٦٨٨)ی مەجلیسی ئەمنی نەتەوە یەکگرتووەکان حکومەتی عێراق ئەبێ ڕاسەوخۆ گوفتوگۆ لەگەڵ خەڵکی کورد بکات و مافەکانی مرۆڤی ئەو سەردەمەی بۆ بسەلمێنێت ، لەبەر ئەوە حکومەتی عێراق چیتر توان ەی ئەوەی نییە کە بەزۆری زۆردار، بە شەڕ ، پەلاماردان ، وڵاتەکەمان و گەلەکەمان دەربەدەر بکاتەوە و وڵاتەکەمان کاول بکاتەوە .

هێزی دەوڵەتە هاوپەیمانەکانیش کە بە چاوی خۆتان دیتیان هاتنە ناوچەی بادینا و خەڵکی ئاوارەی بادینانیان گێرایەوە ئێستەش لەو دیوی سنور چەکوشی ئامادەیە بەدەستەوەیە بۆ ئەوەی لەسەری هەرکەسێکی بدەن کە بیەوێ جارێکی کە خاکی کوردستان بە بۆمبا و چەک بکێڵێتەوە .

جا لەم کاتەدا هەم بەرەی کەردستانی نایەوێت شەڕ بکاتەوە هەم حکومەتی عێراق ناتوانێ شەڕ بکاتەوە پێویستە لەسەر هەردولا بیرێکی ژیرانە بکەنەوە لە چارەسەرێکی دیموکراتی و عادلانە بۆ کێشەی کورد .

پێویستە حکومەتی حێراق ئەو ڕاستیە بزانێت کە هەر تەنها بە سەلماندنی مافە دیموکراتیەکانی کۆمەڵانی خەڵکی عێراق کەهەر تەنها بەسەلماندنی ئۆتۆنۆمی ڕاستەقینەی کوردستان لەسەر خاکی هەموو کوردستانی عێراق بەشاری خۆشەویستی کەرکوکیشەوە دەتوانێت وەبۆی دەکرێت کە ئاشتی و ئیستقرار لە وڵات دابین بکات . پێویستە کاربەدەستانی بەغدا لەو ڕاستیە بگەن کە بەرەی کوردستانی بە دڵ بە ، بە گیان ، بە هەموو جۆری پەرۆشی تەنەنەت یەک دڵۆپە خوێنی کورد و عەرەبێتی . بەرەی کوردستانی عێراق نایەوێ یەک دڵۆپ خوێن لە لەشی پێشمەرگەیەک یان لە لەشی سەرباز و ئەفسەرێکی عێراقی بێت گەرەکیەتی کەبە ئاشتی و بەخۆشی مەسەلەی ڕەوای کوردی عێراق چارە بکرێت ئەویش شتێکی ڕون و ئاشکرایە کە هەر بەو جۆرە دەبێت کە گوێ بگرێتە بانگەوازی هۆشیاری و ژیری ، وە واز لە لاساری و سیاسەتی تەعریب کردن و ، سیاسەتی دیکتاتۆریانە بهێنێت . بەڵام پێویستە ئەو ڕاستەیەش بڵێین کە هەر کەسێک واتێبگا ئەو سیاسەتەی بەرەی کوردستانی ، یان سیاسەتی (ی.ن.ک) کە گەرەکیانە بە ئاشتی و بە خۆشی چارەی مەسەلەی کورد بکەن هەرکەسێک خۆی بەهەڵە بەرێت وابزانێت ئەمە لە لاواز و بێتواناییەوە دیسان هەڵەیەکی گەورە دە کات کەمتر نابیت لە و هەڵە گەورانەی عێراقی دوچاری چەندین کارەساتی گەورە سامناک کردووە ، گەلی کورد نەبەزیوە ، کۆڵی نەداوە هیچ هێزێکیش نییە لە دنیا بتوانێ ئیرادەی پۆڵاینی ورد و خاش بکات . هەموو لوتکە و دۆڵ و دەشتێکی کوردستانیان هەمیشە ئاو داوە و هەمیشە ڕەنگ کردۆتەوە بە خوێنی سوری ئەو قارەمانەنەی کە لە پێناوی ئازادی و ڕزگاری و دیموکراسدا هیچیان لە گال و نیشتیمانەکەیان چاو نەبووە . هەڤاڵانی ئەوانێش ئەوەنەی کە درێژە دەدەن بە ڕێبازەکەیان ، بە خەباتەکەیەن ، (ی.ن.ک)یش بگرە هەموو هێزەکانی ناو بەرەی کوردستانیش بەهەمان ڕێبازدا ئامادەی هەموو جۆرە فیداکاریەکن لەکاتی پێویسدا بەڵام ئێمە هیوامان زۆرە کە لافاوی دیموکراسی کەبا هۆزی مافی دیموکراسی و مافی مرۆڤ کە ئیمرۆ لە دونیادا هەڵی کردووە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی ئێمەش بگرێتەوە دیموکراسی لە جێی دیکتاتۆری بەرقەرار بێت و گەلانی ئێمەش ، گەلانی ڕۆژهەڵاتەکەی ئێمەش بە مافی مرۆڤی ئەو سەردەمە شاد بن و بە ئازادی و بەخۆشی لە وڵاتی خۆیاندا بژین و چیتر توشی خوێن ڕێژی و براکوژی و شەری ناوخۆی نەبینەوە بەڵام پێوستە هەموومان پێکەوە هەموومان بەیەک دڵ بە یەک گیان ئەو دروشمانە دوپات بکەینەوە دروشمی پاراستنی سێ یەکێتیەکە یەکێتی ڕیزەکانی گەل ، یەکێتی ڕیزەکانی بەرەی کوردستانی و یەتێتی نیشتمانی کوردستان .

ئەی خەڵکی قارەمانی هەولێر من خۆم بەش بە حالی خۆم لە کانیاوی زانیاری خوێندنی شارە دێرینەکەتانم نۆشتووە بۆیە خۆم بە قەرزار و وەفاداری ئێوەی دلێر و شارە مێژویەکەتان دەزانم هەر بۆیەش بە پێویستم زانی پە پێچەوانەی هەموو ئەو گیرو گرفتارانەی ڕەنگە بێتە ڕێ بێم و بەدیدارتان شاد بم و شەرەفی بەشداربوون لەوکۆبونەوە جەماوەریەشم پێ ببرێتەوە بەهیوای ئەوەی لە نزیکترین کاتدا شەرەفی دیداری ئێوەم لە پایتەختی ئۆتۆنۆمی ڕاستەقینەی کوردستاندا بەرکوێتەوە .

تا هاتنەدی ئەو ئاواتە دێرینەم

هەر شادو و سەربەرز و سەرکەوتوو بن

(مام جەلال)

٢٩/٨/١٩٩١