داستانی بنەماڵەیەك لە سەنگەری كوردایەتیدا؛ شەهیدان قاسم و ئازادی فەقێ عەلی

لێرەدا، بەتەنیشت باسێكی دوو برای شەهید (قاسمی فەقێ عەلی و ئازادی فەقێ عەلی)یەوە، ئاماژەیەكی خێراش بە تێكۆشەرەكانی دیكەی بنەماڵە و ئامۆزا شەهیدەكانیان لە خەباتی پێشمەرگایەتیدا، دەكەین.
هەردوو خانەوادەی برا (عەلی عەبدولكەریم و حەمەفەرەج عەبدولكەریم)، قوتابخانەی كوردایەتی بوون لە ناوچەی گەرمیان و بەتایبەتیش لە شاری كفری دا،  بەشێكی گرنگ و گەورەبوون لە شۆڕش و بزووتنەوەی رزگاریخوازیی كوردستان، ژمارەیەك كوڕی جوامێریان كردۆتە قوربانیی ئەم گەل و خاكە، شەهیدان: (ئازاد و قاسم) كوڕانی عەلی عەبدولكەریم بوون، هەر یەك لە شەهیدانیش (كەریم و حەمید)، كوڕانی حەمەفەرەج عەبدولكەریم بوون، بەڵام خەبات و تێكۆشانی ئەو بنەماڵەیە تەنیا بریتی نییە لە پێشمەرگایەتی و شەهیدبوونی ئەو چوار ئامۆزایە، بەڵكو لە یەك كاتدا زۆربەی كوڕە بە جەرگەكانی ئەم بنەماڵەیە پێشمەرگەبوون و سەنگەری كوردایەتییان ئاوەدان كردۆتەوە، وەك: (سەلام و مستەفا و تایەر و سەعید)، دیسان دەبێ بڵێین بەشداریی ئەو بنەماڵەیە لە خەباتدا، تەنیا شەهیدبوونی پۆلێك لە رۆڵەكانیان و پێشمەرگایەتی پۆلێكی دیكە نییە لە رۆڵەكانیان، بەڵكو زیندانی و دەستگیركردنی كەسوكاریان و تەنگپێهەڵچنینی گەورە و بچووكی ئەو بنەماڵەیە لە لایەن بەعسەوە، بەشێك و  وێستگەیەكی دیكەی قوربانی و زەحمەتییەكانی ئەوان بووە لە كایەی خەباتدا.
شەهید قاسم 
شەهید قاسم عەلی عەبدولكەریم محەمەد ناسراو بە قاسمی فەقێ عەلی، لەدایكبووی ساڵی 1952ی شاری كفری-ی پارێزگای كەركوكە، هەر لە كفری تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی خوێندووە، دوو هۆكاری سەرەكی رۆڵیان هەبووە لە پەروەردەكردن و دروستبوونی گیانی نەتەوەیی لە لای شەهید قاسم، یەكەم: خانەوادەكەی كە وەك قوتابخانەی كوردایەتی بووە، دووەم: باری هەڵكەوتەی جوگرافیای شاری كفری كە هاوسنوورە لەگەڵ چەند شار و گوندێكی عەرەب نشیندا، رۆژانە زەبر و زەنگی دوژمن  و ستەمی عەرەبی بینیوە، وەك: سیاسەتی دوژمنكارانەی بەعس (بە عەرەب كردن و بە بەعسی كردن و راگواستن)، ئەمانە وای لە شەهید قاسم كردووە لە سەردەمی لاوێتییەوە هەستی بەرەنگاریی لە لا دروستببێت و خولیای بەشداریكردن بێت لە خەباتی سیاسی و چەكداریی نەتەوەكەیدا.
بەهۆی دەوڵەمەندیی ناوچەكەیانەوە بە سامانی ژێر زەوی و سەر زەوی، حكومەتی داگیركەری بەعس هەمیشە چاوی تەماعی تێبڕیوە و هەوڵیداوە لە رێگەی عەرەبە كۆنەپەرستەكانی سنوورەكەوە، مۆركی كوردبوون لە سنوورەكە بسڕێتەوە، ئەمانەش بوونە گڕی مەشخەڵێكی پیرۆز لەلای شەهید قاسم بۆ رووبەڕووبوونەوەی سیاسەتی دوژمن، هەر بۆیە لە شۆڕشی ئەیلولدا چەكی پێشمەرگایەتیی كردە شان، قارەمانانە دژی داگیركەر جەنگاوە و تا شكستی شۆڕش لە ساڵی 1975دا، بەردەوام بووە، دواتر و هەر لەگـــەڵ سەرهەڵدانەی شۆڕشــی نوێدا (ساڵی 1976)،  پەیوەندیی كرد بە رێكخستنەكانی كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستانەوە، ئەندامێكی چالاك و دڵسۆز و كارامەی ئەو رێكخستنانە بووە.
ساڵی 1978 لەگەڵ شەهید كەریمی ئامۆزای پێكەوە چوونە شاخ  لە كەرتی گەرمیانی هەرێمی پێنجی قەرەداغ، بوون بە پێشمەرگە.
پێشمەرگەیەكی زیتەڵە و چاوكراوە و قارەمان بوو، هەر زوو بووە جێگەی سەرنج و متمانەی فەرماندە و هاوڕێ پێشمەرگەكانی و خۆشەویستی گوندنشینەكان، هەر بەهۆی توانا و  لێوەشاوەییەوە، كرا بە فەرماندەی مەفرەزە.
لە زۆربەی داستان و شەڕەكانی ناوچەی گەرمیاندا بەشداریی كردووە، لەوانە: گوندی توكن، چەمە بیسمیللا، چەمی هەواس عەلی، نەوجول، زۆربەی شەڕ و بۆسەی سەرجادە و چالاكییەكانی ناو شاری كفری و دەروبەری شار و شارۆچكەكانی سەنگاو، قادركەرەم، نەوجول، قەڵخانلوو، كفری ، خورماتوو، كەلار، سەرقەڵا، پێباز و دەربەندیخان.
بەداخەوە، رۆژی 6/1/1982 لە شەڕێكی قارەمانانەدا لە بەرامبەر جاش و سوپای داگیركەر، لە گوندی (خاڵەبەگ)ی سنووری پێباز- باوەنوور،  شەهیدكرا.
ئازایەتی و چالاكییەكانی شەهید قاسم و هاوڕێكانی بەجۆرێك دەنگی دابووەوە، دوژمن هەراسان ببوو، بۆیە زوو زوو كەسوكارەكەی دەكەوتنە بەر شاڵاوی دەزگاكانی بەعس، دەستگیر دەكران و دەخرانە ژێر ئەشكەنجەوە، بە تایبەت دایك و باوكی، ماوەیەكی زۆریش هەموو خانەوادەكەی بە دەستگیركراوی برانە پارێزگای (دیالە) و لەوێ زیندانی كران.
دەگێڕنەوە:  فەقێ عەلی-ی باوكی ئەوەندە دەستگیركرابوو، وای لێهاتبوو كە ئازاد دەكرا، نوێنەكەی نەدەبردەوە و هەر لە ئەمنی كفری بەجێی دەهێشت،  ئەمنەكان پێیان وتبوو نوێنەكانت بیرچووە، بیانبەرەوە، ئەویش لە وەڵامدا پێی وتبوون: بیرم نەچووە، با لێرە بێت، دەزانم ئەمشەو یان سبەی، پێشمەرگە دوو تەقە بكات ئێوە من دەستگیر دەكەنەوە، بۆیە كە هاتمەوە با كێشەی نوێنم نەبێت.

شەهید ئازاد
شەهید ئازاد عەلی عەبدولكەریم محەمەد ناسراو بە ئازادی فەقێ عەلی، لەدایكبووی ساڵی  1966ی خێزانێكی  كوردپەروەری شاری كفری-ی پارێزگای كەركوكە و دەرچووی قۆناغی ناوەندییە، بۆ بژێوی خێزانەكەی لە تەمەنی هەرزەكارییەوە هاوشانی باوكی شانی داوەتە بەر كاری كرێكاری.
بەهۆی ئەوەی لە خێزانێكی شۆڕشگێڕدا گەورە بووە، لاوێكی بەئاگا و ژیری كوردپەروەر بووە، بەهۆی هەڵكەوتەی جوگرافیای شاری كفری  و سنوورەكەیەوە كە هاو سنوورە لەگەڵ شار و گوندنشینە عەرەبەكاندا، ئاگاداری زەبر و زەنگ و ستەمی عەرەبە كۆنەپەرست و رەگەز پەرست و  بەعسییەكان بووە، بۆیە هەمیشە چاوەڕێی دەرفەتی خەبات و بەگژداچوونەوەی ئەو ستەمەی كردووە، كاتێكیش قاسم و سەلامی برای و كەریم و حەمید و مستەفا و تایەر و سەعیدی ئامۆزای لەسەرەتای شۆڕشی نوێوە دەبنە پێشمەرگە، ئەمیش  هێندەی تر عەوداڵی خەبات دەبێت و دەكەوێتە هاوكاریكردنی پێشمەرگە و بەگژداچوونەوەی سیاسەتی دوژمنكارانەی رژێمی بەعس.
ساڵی 1979 پەیوەندیی كردووە بە رێكخستنەكانی كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستانەوە و لە سەرەتای ساڵی 1980دا بووە بە پێشمەرگە لە كەرتی گەرمیانی هەرێمی پێنجی قەرەداغ، پێشمەرگەیەكی وریا و قارەمان بووە، هەر زوو بۆتە خۆشەویست و جێگەی متمانە و ئومێدی فەرماندە و هاوڕێ پێشمەرگەكانی، بەهۆی لێوەشاوەیی و بەرجەستەبوونی تایبەتمەندییەكانی فەرماندە تێیدا، بەزوویی كراوە بە فەرماندەی مەفرەزە.
لەژیانی پێشمەرگایەتیدا بەشداریی زۆر شەڕ و نەبەردیی كردووە، لەوانە: داستانی گوندەكانی سەید جەژنی، توكن، زینانە و بۆسەی سەرجادە و چالاكی ناو شار و شارۆچكەكانی (سەنگاو، قەڵخانلوو، خورماتوو، سلێمانبەگ، كوڵەجۆ، قادركەرەم، كفری، سەرقەڵا، كەلار، پێباز  و دەربەندیخان)، هەروەها بەشداریی شەڕەكانی قەبری حسێنی ناحیەی ئاڵوەتان  و هێزی پشتیوانیی خۆرهەڵاتی كورستان و گرتنی بێتواتە و  داستانی دابان-هەلاجی كردووە.
بەهۆی ئەوەی کە خۆی و برا و ئامۆزاكانی پێشمەرگە بوون، بەردەوام دایك و باوك و خێزانەكەیان لەلایەن بەعسەوە دەستگیردەكران و لە ژیانێكی زەحمەت و ناجێگیردابوون.
لە شەڕەكانی بەگژداچوونەوەی جینۆسایدكردنی گەلەكەمان بەناوی ئەنفالەوە، لە قۆناغی سێیەمدا تا كۆتایی بەرگریی لە ناوچە ئازادكراوەكان كردووە، دوای ئەنفال و چۆڵبوونی ناوچەی گەرمیان، لەگەڵ پۆلێك لە هاوڕێكانیدا لەو سنوورە دەمێننەوە و بڕیاری خەباتی پارتیزانی دەدەن، بەڵام بەداخەوە، هەر لەوكاتەدا و لە مانگی 7/1988دا، لە ناوچەی گەرمیان، لەلایەن دەستێكی رەشەوە، ناپاكی لێكرا و شەهیدكرا.