سەبارەت بە کەرکوک
سەبارەت بە کەرکوک
بیرکردنەوەیەکی عەقڵانی یان گوتاری سۆزداری ؟
كەركوك وەك شارێكی فرە نەتەوە و پێكهاتەیی، هەمیشە لانكەی پێكەوەژیان و لە هەمان كاتیشدا گۆڕەپانێكی هەستیار بووە بۆ تاقیكردنەوەی گوتارە سیاسی و نەتەوەییەکان. لەم شارەدا، گوتاری سۆزدارانەی نەتەوەیی زووتر لە گوتارە عەقڵانییەکان دەگاتە مێشك و دڵی هاووڵاتییان، چونكە لەسەر بنەمای بەستنەوەی ناسنامە بە خاك و مێژوویەکی پڕ لە تراژیدیا و خەباتەوە بنیاد نراوە. هەرچەندە ئەم گوتارە لە قۆناغێکدا دەتوانێت ببێتە هێزێك بۆ هۆشیارکردنەوە و پاراستنی مافی پێکهاتەیەک و كۆكردنەوەی خەڵك لە دەوریدا، بەڵام لە واقیعێکی فرەپێکهاتەی وەک کەرکووکدا، زۆرجار سۆزی نەتەوەیی بە ئاراستەی قووڵکردنەوەی درزە کۆمەڵایەتییەکان و بەلاڕێدابردنی کێشە خزمەتگوزاری و بنەڕەتییەکان دەشکێتەوە. لە بەرامبەر ئەمەدا، تێپەڕاندنی قەیرانەکانی شارەکە پێویستی بەوەیە گوتاری سۆزداری جێگەی خۆی بۆ گوتارێکی نیشتمانیی فرەلایەنە چۆڵ بکات کە مافی هەموو پێکهاتەکان مسۆگەر بکات و کەرکووک لە (پێکدادانی) ناسنامەکانەوە بگوازێتەوە بۆ پردێك بۆ پێکەوەژیان و ئاشتەوایی کۆمەڵایەتی، كە ئەمە سیاسەتێكە هەمیشە یەكێتی لەبەر قورساییە سیاسی و جەماوەرییەكەی و باوەڕە نەگۆڕەكەی بە پێكەوەژیان پەیڕەویكردووە.
لەژێر رۆشنایی ئەم راستیەدا، جاروبار گوێ بیستی ئەو گوتارانە دەبین، بەڵام راستی ئەم جۆرە بیركردنەوانە شتێكن و راستی واقیعی و مەیدانیش شتێكی تر، لەبەرئەوە، بۆ دۆخێكی لەمجۆرە پێمان وایە:
یەکەم : گرنگە هەموولایەن و پێکهاتەیەکی کەرکوک بە (کورد، عەرەب، تورکمان و مەسیحی) یەوە، ئەو ڕاستیە تێبگەن و قبوڵیشیان بێت، کە دیدگا و بیرکردنەوەی پێکهاتە جیاوازەکانی کەرکوک و پەیامی هەندێ لەسەرکردەی پێکهاتەکانی ئەو شارە لەسەر دۆخ و ئایندەی شارەکەیان جیاوازی هەبێت، ئەمە نە دیاردەیەكی نوێیە و نە ئاخاوتنێكی تازە ووتراو، بەڵكو سروشتی هەر نەتەوە و پێكهاتەیەكە بۆ شۆڕكردنەوە و چەسپاندنی ڕەوایەتی ئامانجە سیاسیەكانی لەناو پێكهاتە و نەتەوەكەی خۆی.
گرنگیشە لەو راستییە تێبگەن، کە مەرج نییە پەیامی بەرپرسێکی کورد لەو شارە جێگای رەزامەندی زۆرینەی پێکهاتەی عەرەب و تورکمانی شارەکە بێت، هەروەك چۆن و بە هەمان شێوە مەرج نییە پەیامێکی سۆزدارانەی بەرپرسێکی تورکمانی شارەکە جێگای رەزامەندی زۆرینەی کورد و عەرەبی شارەکە بێت، ئەم هاوكێشەیە بۆ پەیامی سەرکردەیەکی عەرەبیش بەهەمان شێوە راستە، بەڵام گرنگە پەیامەکان و وەڵامدانەوە و کاردانەوەکان رەچاوی فرە ڕەنگی نەتەوەیی و ئاینی و مەزهەبی و هەروەها ڕەچاوی هەستیاری دۆخی شارەکە بکەن و بەشێوەیەک بێت، کە هەستی لایەنی بەرامبەر بریندار نەکرێت و نەبێتە هۆی لاوازکردنی گیانی پێکەوەژیانی کەرکوک و کاریگەری نەرێنی لەسەر ئیدارە بنکە فراوانەکەی شارەکە دروست نەکات.
لە هەڵسەنگاندن و شرۆڤەی لێدوانەكان، لە ووردكردنەوەی گوتاری كارەكتەرێكی سیاسی، گرنگە هەموومان پەیامی سۆزداری نەتەوەیی، لەبریارێکی سیاسی جیابکەینەوەو نابێ لەبەرامبەر هەر پەیامێکی لەو شێوەیەدا، کە لەلایەن کادیرێکی سیاسی یان بەرپرسێکی ئیداری پێکهاتەیەکەوە بڵاوبکرێتەوە، ئیدی پێکهاتەکانی دیکە لەسەر ئاستی سیاسی و میدیایی و جەماوەریی هەڵوێستی توند بنوێنن و وەکو بریارێکی سیاسی مامەڵەی لەگەڵ پەیامەکەدا بکەن و لەوەش زیاتر دۆخێکی نائاسایی لە شارەکەدا دروست بکرێت.
بە ئەزموون سەلماوە، كە پەیڕەوکردنی سیاسەتی کاردانەوەی بەپەلە و توند لەکەرکوک زیان بە سەقامگیری شارەکە و بەهەموو پێکهاتەکانی کەرکوک دەگەیەنێت بە تایبەتی بەکورد، زیاتر لەوەش لەناو كورد پشكی گەورە بەر یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دەكەوێت، چونکە بەرپرسیاریەتیەکەی یەکێتی لەو شارە لەهەموو لایەنەکانی دیکە زیاترە ، بۆیە یەکێتی لەو شارە لەهەموو لایەنەکانی دیکە سینگی فراوانتر و روحیەتێکی لێبوردانەتر و پشوودرێژترە ، هەر لەبەر ئەوەیە هەڤاڵانی یەکێتی لەو شارەدا بە ئەندازەی ئەو بەرپرسیارەتییەی کە لەسەر شانیانە بۆ هەر هەڵوێستێک یان بریارێک کە پەیوەست بێت بە شارەکەیانەوە، دوای بیرکردنەوەیەکی قوڵ و هەڵسەنگاندنێکی بابەتیانەی ورد بریارێکی عەقلانی دەدەن نەک عاتیفی و ناکەونە ژێر کاریگەری هیچ پەیامێکی نابەرپرسیارانەی میدیایی یان سیاسی کە زیان بە دۆخی شارەکە بگەیەنێت.
دووەم: سەبارەت بەماددەی (١٤٠) ی دەستوری هەمیشەیی عیراقی، پێشتریش چەند بەرپرسێکی سیاسی لە بەغدادی پایتەخت و لە شاری کەرکوک ئاماژەیان بەوە داوە گوایە کۆتایی بە ماددەی (١٤٠) هاتووە . ئەم جۆرە پەیامانە عاتیفین و تەنها بۆ رازیکردن و بۆ راکێشانی سەرنجی جەماوەری خۆیانە و بەو جۆرە پەیامانە هیچ مەترسییەک لەسەر ماددەی (١٤٠) دروست نەکردووە .بەڵام گرفت و ئاستەنگی گەورە لەوەدایە كە رێژەی خەڵكی دەرەوە لەبەرامبەر خەڵكی رەسەنی ناوچە دابڕێنراوەكان لە هەڵكشانێكی نائاساییدایە، ئەمەش پێویستی بە
هەڵوەستەكردنێكی جدی و كۆدەنگییەكی نیشتمانی و سیاسەتێکی بەرپرسیارانە هەیە، چونكە تێكچوونی هاوسەنگی وادەكات، باسكردنی ماددەی(١٤٠) هیچ كاریگەرییەكی نەبێت و تەنانەت ئەگەر زەمینەش بڕەخسێنرێت نەتوانێت لە بەرژەوەندی خەڵكی رەسەنی ناوچەكەدا ئامانجی خۆی بپێكێت.
