پشکی ئاوی عێراق لە لایەن تورکیاوە دیاری کرا
پووختەی هەواڵەکە:
- عێراق و تورکیا بۆ یەکەمجار لەسەر هاوکێشەیەکی گۆڕاو بۆ دیاریکردنی پشکی ئاو ڕێککەوتن.
- تورکیا بڕی ئاوی بەردراو بۆ عێراق قۆناغ بە قۆناغ دەگەیەنێتە 1 ملیار مەتر سێجا.
- کۆمپانیا تورکییەکان بۆ ماوەی 5 ساڵ پڕۆژە و بەنداوەکانی عێراق بەڕێوەدەبەن و نۆژەنی دەکەنەوە.
- پسپۆڕان دەڵێن ڕێککەوتنەکە تەنیا نیوەی پێداویستییە ئاوییەکانی عێراق بۆ تێپەڕاندنی وشکەساڵی دابین دەکات.
بۆ یەکەمجار لە مێژوودا عێراق و تورکیا لەسەر هاوکێشەیەکی نوێ بۆ دیاریکردنی پشکی ئاو ڕێککەوتن کە تێیدا بڕی ئاوەکە جێگیر نابێت و بەپێی پێداویستی وەرزەکان دەگۆڕێت. ئەم ڕێککەوتنە نەک تەنیا پرسی ئاو، بەڵکو کەرتی وەبەرهێنان و داهاتی نەوتیش دەگرێتەوە، بەجۆرێک تورکیا بەرامبەر بەردانەوەی ئاو، ژێرخانی ئاویی عێراق نۆژەن دەکاتەوە. ئەم هەنگاوە لە کاتێکدایە عێراق بە خراپترین وشکەساڵی 90 ساڵی ڕابردوودا تێدەپەڕێت و ئاستی ئاوی کۆگاکان بۆ 10% دابەزیوە.
میکانیزمی ڕێککەوتنەکە و پشکی ئاو
- دیاریکردنی پشکی ئاو لەسەر بنەمای “ڕێککەوتنی چوارچێوە” دەبێت کە لە نێوان هەردوو وڵاتدا واژۆ کراوە.
- عێراق پابەند کراوە بە ناردنی داتای وردی پێداویستییەکانی لە بوارەکانی کشتوکاڵ، پیشەسازی و ژینگە بۆ تورکیا بۆ دیاریکردنی بڕی ئاوەکە.
- بڕی ئاوی بەردراو بەگوێرەی وەرزەکانی ساڵ و ئاستی بەکارهێنان زیاد و کەم دەکات و پشکێکی جێگیر نابێت.
- ڕێککەوتنەکە لە 29ـی تەممووزی 2026 لە نێوان وەزیرانی دەرەوەی هەردوو وڵات واژۆ کراوە و تورکیا بڕی ئاوەکە زیاد دەکات بۆ 1 ملیار مەتر سێجا.
تێڕوانینی پسپۆڕان و پێداویستییەکان
سەبارەت بە کاریگەریی ئەم ڕێککەوتنە، پسپۆڕانی وەزارەتی سەرچاوە ئاوییەکانی عێراق ئاماژە بەوە دەکەن کە وڵاتەکە پێویستی بە 2 ملیار مەتر سێجا ئاو هەیە بۆ تێپەڕاندنی قەیرانی وشکەساڵی. بەوپێیەی ڕێککەوتنە نوێیەکە تەنیا گەیشتن بە 1 ملیار مەتر سێجا گەرەنتی دەکات، بۆیە تەنیا نیوەی پێداویستییە ڕاستەقینەکانی عێراق دابین دەکرێت، ئەمەش وا دەکات مەترسییەکانی سەر ناوچەکانی هۆڕ و کەرتی کشتوکاڵ بە تەواوی کۆتاییان نەیەت.
وەبەرهێنانی تورکیا و ژێرخانی ئاوی
لە لایەکی دیکەوە، ڕێککەوتنەکە ڕێگە بە کۆمپانیا تورکییەکان دەدات لە کەرتی بەڕێوەبردنی ئاو و دروستکردنی ژێرخانی ئاویی لە عێراق وەبەرهێنان بکەن. تێچووی ئەم پڕۆژانە لە داهاتی نەوتی عێراق دابین دەکرێت و تورکیا بۆ ماوەی 5 ساڵ سەرپەرشتی بەڕێوەبردنی بەنداو و پڕۆژە ئاوییەکان دەکات و دواتر ڕادەستی عێراقیان دەکاتەوە. ئەم ڕێکارە بۆ نۆژەنکردنەوەی ئەو سیستمە ئاوییانەیە کە ساڵانێکی زۆرە بەهۆی کۆنییانەوە بڕێکی زۆر ئاو تێیاندا بەفیڕۆ دەچێت
