عەلی زەیدی دەیەوێت چی بكات؟

سەردانی عەلی زەیدی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بۆ واشنتۆن و تاران و ئەنقەرە، وەك ئاماژەیەکی روون بۆ جووڵەی نوێی دیپلۆماسی و سیاسی و ئابوری عیراق سەیر دەکرێن، چونكە لەلایەك هەوڵێكە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییەکان، دروستکردنی هاوپەیمانی نوێی ئابووری و سەربازی، لەلایەكی دیکەش هەوڵێكە بۆ دۆزینەوەی دەرفەتی نوێ و چاره‌سه‌ركردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکانی عیراق لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە.

عەلی زەیدی دەستی بە چەند رێوشوێنێكی تایبەت كردووە

تائێستا كابینەی حكومەتەكەی عەلی زەیدی تەواونەكراوە، بەڵام كارنامەی حكومەتەکەی دیارە، كە بریتییە لە چاكسازی لە بواری ئابووری و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان. كۆمەڵێك دۆسێی گرنگی دیکەش هەن لە عیراقدا، لەبەرئەوە پێویستە عیراق بگەڕێتەوە ناو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، هەرێم كەمال ئاغا سەرۆكی فراكسیۆنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، رایگەیاند: ئەو هۆكارانە لە رابردوودا پێگەی عیراقیان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا  لاوازكردبوو، ببونە هۆی لاوازكردنی ئابووریی عیراق، بەهۆی ئەمانەوە لەئێستادا حكومەتەكەی عەلی زەیدی دەستی بە چەند رێوشوێنێكی تایبەت كردووە، لەوانە كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەتدا، كە پێویستە تا 30ی 9ی ئەمساڵ هەموو كارەكانی كۆتایی پێبێت، ئەم كارەش پشتگیرییەكی ناوخۆیی هەیە و پشتگیریی نێودەوڵەتیشی هەیە.

هەمووان پشتگیری زەیدی دەکەن

كارێكی دیکەی عەلی زەیدی كە دەستیپێكردووە رووبەڕووبوونەوەی گەندەڵییە، چونكە لە حكومەتە یەك لە دوای یەكەكانی عیراق دیاردەی بەهەدەردان و گەندەڵی تەشەنەی كردبوو، ئەمەش وایكردبوو دامەزراوەكانی دەوڵەت لە هەموو بوارەكاندا لە پاشەكشێدا بن، ئەو ئێستا دەستی بە چاكسازی لەم دۆسێیانەدا كردووە، هەرچەندە كارەكەی قورسە، بەڵام چوارچێوەی هاوئاهەنگی و كورد و سوننە پشتگیری دەكەن، كە ئەمەش دەستكەوتێكی گەورەیە بۆ عەلی زیدی، ئەو دەیەوێت كۆتایی بەو كێشانەش بهێنێت كە ساڵانێكە عیراق بە دەستیانەوە دەناڵێنێت و زیانێكی زۆری لەڕووی ماددی و مەعنەوەیەوە لە عیراق داوە، بۆیە دەستبردن بۆ ئەو دۆسێیانە پشتگیری وڵاتان و ناوخۆیشی پێویستە، هەربۆیە بەشێك لە سەردانەكانی عەلی زەیدی بۆ دەرەوەی وڵات لەو چوارچێوەیەدایە، بەشێكی تری پەیوەندی بەوەوە هەیە كەوا عیراق لەڕووی ئابورییەوە لە رەوشێكی خراپدایە، دەیەوێت كۆمەڵێك كۆمپانیا بهێنێتە عیراق بۆئەوەی وەبەرهێنان بكەن لە كەرتە جیاوازەكاندا، تەنها لە سەردانەكەیدا بۆ ئەمریكا 48 لێكتێگەیشتنی لەگەڵ كۆمپانیاكانی ئەوێ کردووە، كە بەهاكەی زیاتر لە 100 ملیار دۆلارە، لە ماوەكانی رابردوودا بە بەهای زیاتر لە 200 ملیار دۆلاری دیکە لێكتێگەیشتن كراوە، ئەمەش پێویستی بە كەشێكی سەقامگیرە.

گۆڕانكارییەکان گەورەن و بچووك نین

سیستمی حكومڕانی لە عیراق سیستمێكی پەرلەمانیی دیموكراتییە، سەبارەت بەوەی لە ماوەكانی رابردوودا ئەوە بڵاوكرایەوە كە عەلی زەیدی دەیەوێت دەسەڵاتێكی ناوەندی پەیڕەو بكات، ئەمە چی كاریگەرییەكی لەسەر هەرێمی كوردستان دەبێت؟ هەرێم كەمال ئاغا دەڵێت؛ عەلی زەیدی دەیەوێت لەگەڵ گۆڕانكارییەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەكەدا خۆی بگونجێنێت و ئەوانەش گۆڕانكاری گەورەن و بچووك نین و كۆمەڵێك دۆسێ و پرسی گرنگ هەیە كە كاریان لەسەردەكات، هەروەها بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو قسانە پێویستە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەزوویی پێكبهێنرێت و حكومەتێكی بەهێزبێت، بۆئەوەی بتوانێت رووبەڕووی هەموو ئەو قسانە ببێتەوە.

سەردانەکانی عەلی زەیدی بۆ چارەسەركردنی كێشە داراییەكانی عیراقە

هەر دەربارەی ئەم پرسە، د.جەمال كۆچەر ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، رایگەیاند:چوونی عەلی زەیدی بۆ ئەو وڵاتانە بۆ بەهێزكردنی پەیوەندییەكانە، هەروەها بۆ وەبەرهێنان و هێنانی سەرمایەدار و كۆمپانیاكانی ئەو وڵاتانەیە، بەشێكی تریشی سەردانەكان بۆ چارەسەركردنی كێشە داراییەكانی عیراقە بە تایبەتی هەناردەكردنی نەوت، چونكە ئێستا عیراق لە دۆخێكی دارایی سەختدایە، سەردانەكە بۆ ئێران بۆ تاوتوێكردنی كۆمەڵێك پرس بوو بەتایبەتی چارەسەركردنی كێشەی غاز و دابینكردنی بۆ وێستگەكانی كارەبا، هەروەها سەردانەكەشی بۆ توركیا بۆ هەناردەكردنی نەوتە و گرێبەستی هەناردەی 750 هەزار بەرمیلی رۆژانە ئیمزاکرا، هەروەها بەشێك تری سەردانەكان پەیوەندی بە داواكارییەكی ئەمریكاوە هەیە بۆ دروستكردنی بەرەیەكی دوور لە بەرەی ئێران لەنێوان (عیراق، سعودیە، قەتەر، ئیمارات، ئوردن، سوریا و توركیا)، بەڵام سەردانەكەی بۆ ئێران بۆ چارەسەكردنی دۆسێی غازە، چونكە لەئێستادا عیراق قەرزێكی زۆری ئەو وڵاتەی لایە، هەروەها بردنی چەند نامەیەكی ئەمریكا بوو بۆ سەركردەكانی ئێران.

پشتیوانیی حكومەتی عیراق دەکەن

ئەمریكا و بەریتانیا لە رێگەی تۆم باراكەوە پشتیوانی حكومەتەكەی عەلی زەیدی دەكەن بۆئەوەی دەسەڵاتێكی ناوەندیی بەهێز لە عیراقدا دروستبكرێت، بەتایبەتی بەریتانیا، چونكە ئەو وڵاتە بە هەموو مێژووی خۆی پشتیوانی هیچ وڵاتێكی نەكردووە كە سیستمەكەی سیستمێكی فیدراڵی بێت، لەبەرئەوەی خۆی كێشەی ئەو هەرێمانەی هەیە، د.جەمال كۆچەر وای وت. 

 سەردانەکە بۆ سعودیە شکستی هێنا

هەر لەسەر ئەم پرسە و هێرش و پەلامارەكانی گروپە چەكدارەكان بۆسەر سعودیە و وەڵامدانەوەی هاوبەشی سعودیە و ئەمریکا بە هێرشكردنەسەر چەند پێگەیەكی گروپە چەكدارەكان لە عیراق، كوردستانی نوێ رای پرۆفیسۆر د.بورهان دەروێش سەرۆكی بەشی زانستە رامیارییەكانی زانكۆی كەركوكی وەرگرت و وتی؛ سەردانەكانی عەلی زەیدی سەرۆكی حكومەتی عیراق بۆ ئەمریكا و وڵاتان بۆ بەهێزكردن و سەلماندنی حكومەتەكەیەتی و دەیەوێت هاوسەنگی بپارێزت، ئەگەر ئەوە نەكات ئەوا خۆی و حكومەتەكەشی سەركەوتوو نابێت. لە روانگەی سیاسی و ستراتیژییەوە، گەشتە دیپلۆماسییە بەردەوامەکانی سەرۆک وەزیرانی عیراق بۆ ئەمریکا و وڵاتانی دراوسێ هەوڵێکن بۆ پاراستنی باشتركردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتان، هەروەها هەوڵدەدات نەبێتە هاوپەیمانی تەواوی ئەمریكا، وەك چۆن نایەوێت بکەوێتە ژێر کاریگەری تەواوی ئێران، بەڵکو دەیەوێت باڵانسێكی سیاسی لەنێوان هەردوولا رابگرێت، ئەمەش ئاسان نییە.

گروپە چەكدارەكان هێشتا کاریگەریان ماوە

بەبۆچوونی د.بورهان دەروێش پێویستە عەلی زەیدی رێگری بكات لە هێز و گروپە چەكدارەكان، بۆئەوەی جارێكی تر هێرش نەكەنەسەر سعودیە، چونكە ریازیش حەز بە پەیوەندییەكی فراوان دەكات لەگەڵ عیراق.

 دەشڵێت: هێرشە مووشەکی و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەكانی گروپە چەكدارەكانی عیراق بۆسەر سعودیە و هەروەها وەڵامی ئەو وڵاتە و هێرشەکانی دژی هێزەکانی حەشدی شەعبی، ئەو پەیامە دەگەیەنن کە چالاکیی گروپە چەکدارەکان هێشتا کاریگەری لەسەر ئاسایشی ناوخۆیی و پەیوەندییە دەرەکییەکانی عیراق هەیە، ئەگەر حکومەت بتوانێت دەسەڵاتی دەوڵەت بەهێز بکات و کۆنترۆڵی تەواوی چەک لە دەستی دامەزراوە رەسمییەکاندا بێت، ئەوا ئاستی متمانەی وڵاتانی ناوچەکە و جیهانیش بە عیراق، بەرزدەبێتەوە.

روونیشی کردەوە: هێرشی گروپە چەكدارەكانی عیراق بۆسەر سعودیە، وەڵامەكانی ئەو وڵاتەش بە هێرشكردنەسەر عیراق، دەتوانن ئاڵۆزی دروستبکەن، بەڵام بەگشتی هەردوو وڵات بەرژەوەندیی هاوبەشی ئابووری، بازرگانی و ئاسایشیان هەیە، بۆیە پێمانوایە هیچ لایەک ئارەزووی گەڕانەوەی بۆ قۆناغی دژایەتیی رابردوو نییە. 

عەلی زەیدی لەبەردەم تاقی کردنەوەدایە

ئەگەر حکومەتی عیراق سەرکەوتوو بێت لە رێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی هێرشەکان و سەپاندنی دەسەڵاتی یاسا، ئەوا پەیوەندییەکانی لەگەڵ سعودیە و تەنانەت ئەمریکا بەهێزتر دەبن، بەڵام ئەگەر ئەم رووداوانە بەردەوام بن، فشارە سیاسی و ئاسایشییەکان لەسەر عیراق و حکومەتەکەی عەلی زەیدی زیاد دەبن، تەنانەت حکومەتەکەشی لاواز دەبێت و ناتوانێت بەردەوام بێت، چونكە لەئێستادا عەلی زیدی لە قۆناغێکی هەستیاردا دەژی و سەرکەوتنی سیاسەتی هاوسەنگی و توانای حکومەتەکەی لە رووبەڕووبوونەوەی حەشدی شەعبی و سەرکەوتنی بەسەریدا و پاراستنی  عیراق دیاریدەکات، کە ئەمە دەبێتە هێزی ئەو بۆ پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا، عەرەبستانی سعودی و وڵاتانی ناوچەکە، هەروەها لە دوای ئەو ئەگەرانەی كە ئایا حكومەتەكەی عەلی زەیدی، یان گروپە چەكدارەكان سەركەوتوو دەبن، یان هەردوولایان هاوسەنگ دەبن لەم رووداوانەدا، پێویستە حكومەتی هەرێمی كوردستانیش لێكۆڵینەوە بكات و خۆی بۆ هەموو ئەگەرەكان ئامادەبكات.